Czym jest upadłość konsumencka?

Zadłużenie Polaków stale rośnie. Według raportu ERIF BIG S.A., kwota zobowiązań finansowych, które nie zostały spłacone w terminie, wynosi już 23,6 mld zł1. Nie jest to dobra wiadomość, szczególnie że stan naszej świadomości finansowej jest niepokojący. Według badania sprawdzającego wiedzę, zachowania oraz postawy finansowe społeczeństw 30 krajów, Polska znajduje się na ostatnim miejscu2. To na pewno jeden z powodów, dla którego w 2016 roku ogłoszono rekordową liczbę upadłości konsumenckich, a internauci coraz częściej wyszukują frazę „upadłość konsumencka 2017”.

Ogłoszenie upadłości jest redukcją albo całkowitym umorzeniem zobowiązań należących do osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Sąd może znieść część bądź całość zobowiązań dłużnika niewypłacalnego. Zaspokojenie roszczeń wierzycieli jest na drugim planie. Sąd może zadecydować o umorzeniu długu, jeżeli dłużnik nie jest w stanie go pokryć. Dzięki nowym, znacznie korzystniejszym przepisom, coraz więcej osób ogłasza upadłość.

Upadłość konsumencka w świetle prawa

Nowelizacja prawa upadłościowego i naprawczego wprowadziła zmiany oraz znacznie złagodziła przepisy odnoszące się do spraw upadłościowych. Przed 1 stycznia 2015 roku obowiązujące normy były dość restrykcyjne, przez co niewiele osób było w stanie ogłosić bankructwo. Jedną z największych przeszkód były koszty formalne – 200 zł za złożenie wniosku i konieczność pokrycia opłat związanych z postępowaniem upadłościowym. Chociaż wydaje się to sprzeczne, wiele osób była po prostu zbyt biedna, aby ogłosić upadłość konsumencką. Nowa ustawa:

  • Obniża koszty formalne – złożenie wniosku kosztuje 30 zł, pozostałe opłaty pokrywa Skarb Państwa. Będą spłacane przez dłużnika wedle ustalonego przez sąd planu spłaty;
  • Skraca czas procesu upadłościowego z 5 do 3 lat;
  • Za główny cel stawia uwolnienie od długów, a nie ich spłatę;
  • Pozwala złożyć wniosek każdemu niewypłacalnemu konsumentowi, nawet posiadającemu „tylko” jeden dług. Czasami to właśnie „tylko” ze spłatą kredytu sobie nie radzimy.;

Upadłość konsumencka a przyczyny niezależne od dłużnika

Dotychczas największą przeszkodą – poza wysokimi kosztami postępowania upadłościowego – była konieczność wystąpienia przyczyn całkowicie niezależnych od osoby zadłużonej albo zaistnienia wyjątkowych zdarzeń w jej życiu. Znowelizowana ustawa upadłościowa utrzymuje ten zapis. Dłużnik może ogłosić upadłość, jeśli problemy finansowe nie są jego winą, a zatem nie dopuścił się do umyślnego bankructwa. Sąd jednak otwiera furtkę również dla osób, które wykażą, że ich zadłużenie wynika z niedostatecznej wiedzy, podpisywania umów z fikcyjnymi firmami pożyczkowymi czy nieznajomości prawa.

Wniosek o upadłość konsumencką

Składając wniosek do sądu, należy przede wszystkim dokładnie opisać swoją aktualną sytuację. Musimy racjonalnie uzasadnić swoje podanie. Zasada jest prosta – gdy nie radzisz sobie ze spłatą kredytu udowodnij, że biorąc go nie spodziewałeś się, że wpędzi cię w spiralę długów. W uzasadnieniu należy wykazać, że w momencie zaciągania kredytów sytuacja materialna pozwalała na terminową spłatę zobowiązania. Należy również przedstawić, co się stało, że nasz status uległ znacznemu pogorszeniu. Może to być np. utrata zdrowia, wypadek lub inna okoliczność, która uniemożliwiła wykonywanie pracy i spłatę rat. We wniosku należy uwzględnić wszystkie informacje o wierzytelnościach: kwoty, daty spłat, dokładne dane wierzycieli, należy również załączyć spis własnego majątku. Chociaż wszystkie elementy, które powinny się znaleźć w dokumencie, są dokładnie wskazane, zawsze możemy skorzystać z pomocy prawnika. W kancelarii prawnej uzyskamy potrzebną pomoc i w niedługim czasie będziemy mogli złożyć wniosek w sądzie.

Jak ogłosić upadłość konsumencką?

Złożenie wniosku w sądzie jest najlepszym rozwiązaniem, kiedy długi zupełnie zawładnęły naszym życiem. To na pewno lepsze wyjście niż sprawdzanie rankingów chwilówek lub rankingów pożyczek na raty i szukanie wsparcia dla zadłużonych przez ubieganie się o kolejną pożyczkę. W jaki sposób wobec tego starać się o zredukowanie albo umorzenie zobowiązań? Konsumenckie postępowanie upadłościowe składa się z następujących etapów:

  • Postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości – dłużnik wypełnia i składa dokumenty, które sąd dokładnie rozpatruje. Bada, czy osoba zadłużona spełnia przesłanki ogłoszenia upadłości i wydaje decyzję o przyjęciu albo oddaleniu wniosku;
  • Postępowanie upadłościowe właściwe – sąd powołuje syndyka i wyznacza sędziego – komisarza w celu ustalenia i obliczenia wartości masy upadłości, czyli majątku dłużnika oraz jego dochodów. Ustala dokładną listę wierzytelności, dokonuje spieniężenia majątku upadłego, jeśli taki istnieje i dzieli uzyskaną sumę między wierzycieli. Na tym etapie można zawrzeć układ z wierzycielami;
  • Plan spłaty wierzycieli – sąd ustala maksymalnie 3-letni plan spłaty, o ile dłużnik jest zdolny do regulowania jakichkolwiek płatności. Jeżeli jego sytuacja wskazuje, że spłata nie jest możliwa, sąd wydaje postanowienie o oddłużeniu;
  • Oddłużenie – może nastąpić w trzech okolicznościach:
    1. kiedy dłużnik wykona plan spłaty wierzycieli;
    2. kiedy sąd wyda postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego, ponieważ dłużnik nie jest zdolny do ich spłaty;
    3. kiedy sąd uchyla wykonywanie planu spłaty wierzycieli, ponieważ upadły utracił możliwość uregulowania płatności.

Upadłość konsumencka a alimenty

Wraz z ogłoszeniem upadłości konsumenckiej powstaje tzw. masa upadłości, z której pokrywane są zobowiązania konsumenta. Co do zasady powinien wchodzić do niej cały majątek dłużnika. Jest jednak mienie wyłączone z egzekucji i zajęcia przez komornika, o ile w chwili ogłoszenia upadłości spełnia funkcję bądź służy do realizacji celów, które sąd uznał za wymagające ochrony. Zaliczają się do nich świadczenia alimentacyjne, rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, dla opiekunów oraz z pomocy społecznej, ale nie tylko. Do mienia wyłączonego z mienia upadłości należą również m.in.:

  • przedmioty użytku codziennego, niezbędne do utrzymania członków rodziny;
  • zapasy żywności i opału dla dłużnika i członków rodziny na okres jednego miesiąca;
  • narzędzia i przedmioty służące wykonywaniu pracy zarobkowej, z wyłączeniem pojazdów mechanicznych;
  • przedmioty wykorzystywane podczas nauki, wykonywania praktyk religijnych;
  • przedmioty niezbędne ze względu na niepełnosprawność dłużnika albo członków jego rodziny;
  • sumy i świadczenia w naturze przyznane na wyjazdy służbowe;
  • sumy przyznane przez Skarb Państwa na finansowanie specjalnych celów;
  • prawa niezbywalne;
  • świadczenia z ubezpieczeń osobowych oraz majątkowych;
  • zapomogi z tytułu śmierci;
  • zasiłki dla bezrobotnych;
  • świadczenia szkoleniowe;
  • emerytury i renty.

Upadłość konsumencka i co dalej?

Bardzo ważne jest, żeby uwzględnić wszystkie następstwa tego procesu. Na pewno nie bez znaczenia jest fakt, że proces ten dotyczy także najbliższych dłużnika. Majątek wspólny również wchodzi do masy upadłościowej. Cała rodzina odczuje to, że kryzys finansowy zmusza jednego z jej członków do tak poważnej decyzji. Odzyskiwanie należności też nie jest procesem łatwym i niewątpliwie nie będzie on krótkotrwały. Umorzenie długów nie oznacza, że sytuacja finansowa konsumenta natychmiast powróci do stabilności. Zdolność kredytowa wciąż będzie negatywna, a to z kolei zamyka możliwość wzięcia kredytów bankowych, a nawet stosunkowo niewielkiej pożyczki online. Warto zatem nie dopuścić do takiej sytuacji, zamiast później latami dążyć do wyjścia na prostą. W przypadku finansów zazwyczaj jest to skomplikowane. Zaczynamy od początku, czyli tak naprawdę od zera.

„Często wydajemy więcej niż mamy, a później chcemy poprawić swoją sytuację finansową, biorąc kredyty i pożyczki. Każda taka decyzja powinna być przemyślana i poprzedzona dokładną analizą naszej sytuacji finansowej, aby nie dopuścić do konieczności ogłaszania upadłości konsumenckiej, której konsekwencje poniesie cała nasza rodzina. Pożyczki są dla każdego, ale trzeba umieć korzystać z nich rozważnie ” – komentuje Tymon Zastrzeżyński, ekspert pozyczkaportal.pl.


  1. ERIF BIG S.A., Raport za I kwartał 2017 roku
  2. OECD, International Survey Of Adult Financial Literacy Competencies, 2016 rok