Zaliczka i zadatek to dwie różne formy zapłaty części wynagrodzenia jeszcze przed rozpoczęciem pracy. Czym różni się zaliczka od zadatku? O tym przeczytasz już w pierwszej części artykułu. Dokładne działanie zadatku określa art. 394 kodeksu cywilnego. Jak odzyskać zaliczkę za niewykonaną usługę i jaka powinna być wysokość zadatku? O tym nieco dalej w tekście. Jeśli nie masz czasu na czytanie – na samym końcu znajdziesz podsumowanie najważniejszych informacji.

Zaliczka a zadatek. Definicje zadatku i zaliczki

Pewność wykonania umowy zleceniodawcy gwarantuje zapłacenie pewnej kwoty pieniędzy jeszcze przed wykonaniem pracy. Suma ta nazywana jest zaliczką albo zadatkiem. Między tymi dwoma płatnościami jest różnica, którą określa art. 394 kodeksu cywilnego.

Art. 394 KC odnosi się do pojęcia zadatku. Jak wynika z pierwszego paragrafu tego zapisu, różnica między zaliczką a zadatkiem ujawnia się w momencie braku wykonania obowiązków przez jedną ze stron. Dokładna treść art. 394 mówi:

“W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.”

Co to jest zadatek?

Zadatek to wcześniej zapłacone pieniądze, które zleceniobiorca może zatrzymać (jeśli druga strona nie dotrzymała umowy) – kwota niepodlegająca zwrotowi. Zadatek musi jednak zostać zwrócony (i to dwukrotnie większy), jeśli z umowy nie wywiązał się zleceniobiorca. Wysokość zadatku nie może wynosić 100 proc. wartości usługi lub rzeczy. Zadatek może być wzięty np. na mieszkanie lub na samochód.

Co to jest zaliczka?

Zaliczka to (tak samo jak zadatek) częściowa opłata za usługę lubi inną rzecz. Odstąpienie od umowy gwarantuje zwrot zaliczki. KC wskazuje, że zaliczka dawana jest na poczet wynagrodzenia. Zaliczka zawsze jest zwrotna, jeśli jedna ze stron nie dotrzyma warunków umowy. Ile zazwyczaj wynosi zaliczka? 10 proc. (czasem nawet 30 proc.) całej kwoty, ale nigdy 100 proc.

Przyjmując lub dając zaliczkę można zawrzeć dwa rodzaje umów:

  1. umowę ustną.
  2. umowę pisemną.

Bezzwrotna zaliczka często pojawia się w przypadku rezerwacji towarów lub usług. Wcześniejsza rezerwacja może być sposobem na tanie podróżowanie. Jeśli klient zarezerwuje pokój hotelowy na wakacje i nie skorzysta z zajętej oferty, jego zaliczka przepada (często zaliczka płacona jest z własnych pieniędzy klienta, a resztę wydatków pokrywa już pożyczka na wakacje). Zaliczka jest bezzwrotna, ponieważ umowa ostatecznie jest niedotrzymana z winy klienta.

Czym się różni zadatek od zaliczki?

Zadatek:

  • jest bezzwrotny (poza określonymi sytuacjami),
  • powinien zostać wpłacony w momencie podpisywania umowy,
  • wynosi od 10 do 30 proc. całej kwoty,
  • informacja o jego wpłaceniu musi znaleźć się w umowie – inaczej zostanie potraktowany jako zaliczka,
  • zadatkiem mogą być ruchomości i rzeczy – np. komputer czy samochód. Nie musi to być gotówka,
  • zadatek może stać się zaliczką.

Zaliczka:

  • jest zwrotna (jeśli usługa nie zostanie wykonana. Jeśli tak – zostaje zliczona jako część wynagrodzenia),
  • może zostać wpłacona po podpisaniu umowy (np. kilka dni),
  • wynosi od 10 do 30 proc. całej kwoty,
  • zaliczką jest gotówka/pieniądze wpłacone na konto,
  • informacja o jej wpłaceniu nie musi znaleźć się w umowie,
  • zaliczka nie może stać się zadatkiem.

Jak odzyskać zaliczkę za niewykonaną usługę?

Osoba, która przyjęła zaliczkę i nie wykonała umówionej pracy staje się dłużnikiem zleceniodawcy. Zanim jednak ktoś zacznie egzekwować swój dług, powinien sprawdzić, czy zleceniobiorca nie dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zadania. Jeśli wyraził chęć (i nadal wyraża) wykonania zlecenia – wtedy sytuacja jest uznana za zwłokę. Ten przypadek reguluje art. 492 kodeksu cywilnego.

W przypadku zwłoki zleceniodawca może wyznaczyć dodatkowy termin wykonania zadania, a jeśli to nie poskutkuje wykonaniem umowy- wtedy może napisać odstąpienie od umowy.
Po odstąpieniu od umowy stron, która wzięła zaliczkę zobowiązana jest ją oddać. Jeżeli tego nie zrobi, poszkodowana osoba ma prawo wystąpić na drogę sądową.

Jak odzyskać zaliczkę za niewykonaną usługę krok po kroku:

  • Odstąpienie od umowy (umowa pisemna),
  • żądanie zwrotu zaliczki wraz z odsetkami (zadośćuczynienie),
  • wskazanie dnia zwrotu zaliczki i odsetek wraz z warunkami (gotówka, pieniądze na konto),
  • w przypadku braku reakcji nieuczciwego zleceniobiorcy – skierowanie pozwu do sądu,
  • przekazanie zaliczki jako długu firmie windykacyjnej (opcjonalnie).

Ważne – za niewykonaną usługę i wzięcie zaliczki odpowiada się odpowiedzialnością cywilną. Z drugiej strony może zdarzyć się sytuacja, w której ktoś żąda zwrotu zaliczki, której nie dał. W takim przypadku to zleceniobiorca może pozwać drugą osobę o zniesławienie. Żeby uniknąć takich sytuacji, należy wraz z umową przedwstępną podpisać oświadczenie o pobraniu pieniędzy i wysokości zadatku (lub zaliczki).

Odstąpienie od umowy – jakie elementy powinno zawierać?

W każdym odstąpieniu od umowy powinny znaleźć się poniższe informacje:

  • dane osoby składającej oświadczenie,
  • formuła “oświadczam, że odstępuję od umowy sprzedaży/dzieła (itp.)…”,
  • określenie dzieła lub przedmiotu,
  • oświadczenie, że wskutek odstąpienia od umowy jest ona uznawana za nieważną,
  • żądanie niezwłocznego zwrotu zaliczki lub zadatku (i wskazanie ostatecznego terminu zwrotu).

Rozwiązanie umowy – zadatek jest bezzwrotny

Przedpłata musi zostać zwrócona według art. 394 KC w momencie, w którym następuje rozwiązanie umowy między stronami. W takim wypadku zleceniodawca nie musi oddawać już dwukrotności sumy, ale powinien oddać całą otrzymaną kwotę.

Podsumowując – zadatek jest bezzwrotny, chyba że:

  • umowa nie została wykonana z powodu zleceniobiorcy,
  • umowa nie została wykonana, ale żadna ze stron nie ponosi za to odpowiedzialności,
  • umowa nie została wykonana i obie strony ponoszą za to odpowiedzialność.

Jeśli umowa ostatecznie została wykonana, wtedy zadatek liczony jest jako część pensji/zapłaty zleceniobiorcy. Zadatek powinien zostać wręczony z chwilą podpisania umowy. Jeśli zostanie wręczony później, może być potraktowany jako zaliczka.

Zaliczka a zadatek – podsumowanie. Minuta czytania

Zaliczka, a zadatek – najczęściej zadawane pytania:

  • Czy zaliczkę się zwraca? Tak, jeśli umowa nie została dopełniona.
  • Kiedy zaliczka przepada/ Kiedy zaliczka nie podlega zwrotowi? W momencie, w którym w umowie znajdzie się zapis, że zaliczka jest bezzwrotna, jeśli do realizacji pracy/dzieła nie dojdzie z winy klienta. Zaliczka przepada też w określonych sytuacjach przy zastosowaniu kredytu kupieckiego.
  • Wysokość zadatku – jaka powinna być? 10 do 30 proc. (tak samo z wysokością zaliczki).
  • Jak odzyskać zaliczkę? Należy napisać odstąpienie od umowy, a następnie żądać lub prawnie dochodzić zwrotu pieniędzy.
  • Jak napisać wezwanie do zapłaty? Zawrzeć należy:  dane wierzyciela, dłużnika, stosunek prawny, z którego wynika dług, ostateczny termin spłaty, kwotę, którą należy oddać i wskazanie konsekwencji niezastosowania się do wezwania. Warto wiedzieć, że zadłużony ma prawo pismo odrzucić, czyli wnieść zarzut od nakazu zapłaty.

Zaliczka i zadatek – ważne pojęcia:

  • Potwierdzenie wpłaty zaliczki – dokument, który podpisuje osoba przyjmująca zaliczkę.
  • Art 394 kodeksu cywilnego – artykuł precyzujący działanie zadatku oraz określający, w jakich sytuacjach należy go zwrócić.
  • Wezwanie do zapłaty – pozasądowa próba porozumienia się z dłużnikiem. Dokument, który określa czas i sposób oddania długu.
  • Odpowiedzialność cywilna – obowiązek ponoszenia konsekwencji zachowania niezgodnego z prawem.
  • Zniesławienie – pomówienie drugiej osoby o czyn (lub słowa), któego nie popełniła.
  • Umowa ustna – umowa zawierana pomiędzy dwoma osobami, mająca moc prawną, ale nie umieszczona na papierze.
  • Umowa pisemna – zwykła umowa mająca moc prawną.
  • Umowa o dzieło między osobami fizycznymi – umowa o wykonanie konkretnej pracy w konkretnym miejscu, zawierana między dwoma osobami.
  • Odstąpienie od umowy – dokument rozwiązujący umowę między dwoma osobami, poprzedzający zwrot zaliczki/zadatku.
  • Pokwitowanie przyjęcia zaliczki – tak samo jak potwierdzenie wpłaty zaliczki.
  • Maksymalna wysokość zadatku – najwyższa kwota, jaką można zapłacić na rzecz przedpłaty. Zazwyczaj 30 proc., rzadko zdarzają się większe kwoty i wynikają one ze specjalnej umowy między dwoma stronami.