Długi firm rosną. Według danych Krajowego Rejestru Długów Biura Informacji Gospodarczej, już 241 tys. przedsiębiorców musi oddać swoim wierzycielom około 962 tysiące zobowiązań. Łączna kwota zadłużenia wynosi niemal 10 mld zł. Czy w przypadku utraty płynności finansowej jedynym rozwiązaniem jest ogłoszenie upadłości? Nie – nowe prawo restrukturyzacyjne zapewnia dogodne warunki i dla zadłużonych przedsiębiorców, i dla tych, którzy na spłatę długu czekają. Poznajmy cztery sposoby postępowania, które pozwolą przedsiębiorstwu uniknąć upadku i wyjść na prostą.

Co to jest restrukturyzacja?

Zacznijmy od tego, czym jest restrukturyzacja przedsiębiorstw. W dobie ciągłych zmian, które dotyczą funkcjonowania firm działających na polskim rynku (np. wprowadzenie jednolitego pliku kontrolnego VAT), warto stale poszerzać swoją wiedzę, szczególnie w kwestiach związanych z podnoszeniem firm z kryzysu. Dane pokazujące sytuację finansową polskich przedsiębiorstw są jasne i czytelne – nie każdemu udaje się osiągnąć sukces na rynku. Nie oznacza to, że musimy z góry przekreślać swoją działalność, kiedy kondycja jej budżetu się pogarsza. Restrukturyzacja może być ratunkiem dla naszej wołającej o pomoc firmy.
Co to jest restrukturyzacja? To celowy, określony w czasie proces, który ma powstrzymać ogłoszenie upadłości dłużnika i rozwiązać jego problemy finansowe. Jak to osiągnąć? Wypracowując układ z wierzycielami, który pozwoli zadłużonemu przedsiębiorcy przetrwać na rynku. Przynosi to korzyści nie tylko w skali mikro (odzyskanie zaległych kwot przez wierzycieli i dalszą działalność firmy), ale również w skali makro, pozytywnie wpływając na gospodarkę, np. przez wzrost zatrudnienia. Od stycznia 2016 roku przepisy restrukturyzacji zmieniły się na korzyść przedsiębiorców.

Nowe prawo restrukturyzacyjne

Wiele osób decyduje się na samozatrudnienie z racji niewystarczających zarobków. Polacy chcieliby otrzymywać wyższe wynagrodzenie. Praca na etacie wielokrotnie nie daje im satysfakcjonujących przychodów. Niestety, rzeczywistość nie zawsze okazuje się przychylna. We własnej firmie musimy samodzielnie mierzyć się z problemami finansowymi. Dobrą wiadomością dla osób prowadzących działalność są przepisy nowego prawa restrukturyzacyjnego. Bowiem od 1 stycznia 2016 roku zmieniły się rozporządzenia prawa upadłościowego. W miejsce postępowania upadłościowego, w celu wspomnianej możliwości przetrwania na rynku, nowe przepisy wprowadzają cztery rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych z udziałem sądu.

Kto może skorzystać z prawa do restrukturyzacji firmy?

  • Dłużnik niewypłacalny – przedsiębiorca, który utracił zdolność do realizacji wymagalnych zobowiązań pieniężnych, a opóźnienie w ich wykonaniu wynosi co najmniej trzy miesiące oraz przedsiębiorca, którego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a sytuacja ta trwa dłużej niż dwadzieścia cztery miesiące.
  • Dłużnik zagrożony niewypłacalnością – przedsiębiorca, którego sytuacja ekonomiczna wskazuje, że w niedługim czasie może być niewypłacalny.

Rodzaje restrukturyzacji

Rozporządzanie budżetem firmy to odpowiedzialne zadanie. Nie zawsze sobie z nim radzimy, tak samo jak z domowymi funduszami, których także nie potrafimy utrzymać w ryzach. Tylko 40 procent Polaków posiada oszczędności na satysfakcjonującym poziomie1. Kiedy budowanie kapitału firmy również nie przynosi spodziewanych efektów, a firma upada, należy przemyśleć skorzystanie z jednego z czterech rodzajów restrukturyzacji.

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery procedury:

  1. postępowanie o zatwierdzenie układu,
  2. przyspieszone postępowanie układowe,
  3. postępowanie układowe,
  4. postępowanie sanacyjne.2

Postępowanie o zatwierdzenie układu

Postępowanie o zatwierdzenie układu to przede wszystkim postępowanie dla dłużników zagrożonych niewypłacalnością. Toczy się głównie poza sądem. Zadłużony przedsiębiorca musi zawrzeć umowę cywilnoprawną z doradcą restrukturyzacyjnym, który przygotuje propozycje układowe dla wierzycieli i samodzielnie zbierze od nich głosy, czy przystają na układ. Dłużnik może też samodzielnie przeprowadzić głosowanie. Jeżeli zbierze ich odpowiednią ilość, składa wniosek do sądu restrukturyzacyjnego w celu zatwierdzenia tego układu. Sąd ma prawo do odmowy.

Przyspieszone postępowanie układowe i postępowanie układowe

Przyspieszone postępowanie układowe i postępowanie układowe toczą się przed sądem restrukturyzacyjnym. Przyspieszone postępowanie układowe może być przeprowadzone, kiedy suma wierzytelności spornych (czyli takich, które dłużnik kwestionuje i wobec których nie ma prawomocnego wyroku) uprawniających do głosowania nie będzie przekraczać 15 procent ogólnej sumy wierzytelności. Jeżeli przekraczają 15 procent, wówczas przeprowadza się postępowanie układowe.
W obu przypadkach dłużnik ma prawo do prowadzenia swoich spraw, w dniu otwarcia postępowań powołuje się jednak nadzorcę sądowego. Po wykonaniu wszelkich czynności, wierzyciele głosują za albo przeciw układowi.

Postępowanie sanacyjne

Postępowanie sanacyjne jest przeznaczone dla dłużników znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji. Sąd powołuje zarządcę, który prowadzi sprawy spółki i przygotowuje oraz wdraża w ciągu roku plan restrukturyzacyjny. Może odstępować od nierentownych kontraktów, a nawet zwalniać pracowników, jeśli zachodzi taka potrzeba. Po realizacji części albo całości tego planu w ciągu roku od otwarcia postępowania, sąd zwołuje zgromadzenie wierzycieli. Podczas zgromadzenia będą oni głosować za albo przeciw układowi.

Korzyści z restrukturyzacji firmy

Nowe prawo restrukturyzacyjne jest bardzo korzystne dla przedsiębiorców. W dniu uprawomocnienia zatwierdzeń układu, postępowanie zabezpieczające oraz egzekucyjne w celu zaspokojenia wierzytelności przeciw zadłużonemu właścicielowi firmy, jest umorzone z mocy prawa. W przypadku przyspieszonego postępowania układowego, postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności zostaje zawieszone. Tym samym dłużnik ma więcej czasu, aby poradzić sobie z trudną sytuacją finansową. Postępowanie sanacyjne także zawiesza postępowanie egzekucyjne, pod warunkiem, że było wszczęte przed dniem otwarcia tego postępowania restrukturyzacyjnego.
Co za tym idzie, przedsiębiorcy mający kłopoty z budżetem własnej działalności, mogą wynegocjować dogodniejsze warunki spłaty. Wierzyciele zaś mają większe szanse na odzyskanie należności, bez konieczności wszczynania czasochłonnych i często bezskutecznych postępowań egzekucyjnych. W celu ustalenia odpowiedniej strategii działania, należy korzystać z wykwalifikowanych radców prawnych oraz doradców restrukturyzacyjnych. Tylko wtedy możliwe jest uzdrowienie niekorzystnej sytuacji firmy.

Kiedy należy ogłosić upadłość firmy?

Sąd nie zawsze decyduje się rozpocząć postępowanie restrukturyzacyjne. Jeżeli dłużnik nie wykaże, że jest w stanie pokryć bieżące koszty funkcjonowania swojej działalności oraz opłaty związane z samym postępowaniem, wówczas odmówi jego otwarcia. Kiedy postępowanie mogłoby pokrzywdzić interesy wierzycieli, instytucja sądowa także nie udzieli zgody na restrukturyzację.
W takiej sytuacji, w celu uregulowania zaległych roszczeń, konieczne jest ogłoszenie upadłości firmy. Tak jak w przypadku upadłości konsumenckiej, głównym bodźcem jest niewypłacalność. Sąd odrzuci wniosek o upadłość, jeżeli opóźnienie w realizacji zobowiązań finansowych nie przekracza trzech miesięcy, a ich suma nie jest większa niż 10 procent wartości bilansowej danego przedsiębiorstwa. Więcej informacji na temat postępowania upadłościowego znajdziemy w Ustawie z dnia 28.02.2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze 3.

Zadłużenie firm w Polsce

Wiemy już, że łączne zadłużenie polskich przedsiębiorstw wynosi niemal 10 mld zł. Na jedną firmę przypadają średnio cztery niespłacone zobowiązania, o wartości 41,5 tysiąca zł. Dla największych działalności taka kwota nie jest problemem, ale w Polsce większość firm to mikroprzedsiębiorstwa. Dla nich jakiekolwiek zadłużenie może być równoznaczne z zakończeniem funkcjonowania. Najwięcej długów mają przedsiębiorcy z województwa mazowieckiego (1,79 mld zł), śląskiego (1,49 mld zł) oraz wielkopolskiego (1,05 mld zł). Łącznie wynoszą 4,33 mld zł, co stanowi 43 procent nieuregulowanych wierzytelności 4.
Drobne trudności z płynnością finansową można rozwiązać z pożyczką dla firm. Kiedy jednak zadłużenie nie pozwala nam prowadzić biznesu, trzeba szukać innych rozwiązań, takich jak restrukturyzacja przedsiębiorstw.

„Jednym z głównych powodów zadłużenia firm jest problem z otrzymaniem zapłaty od kontrahentów w ustalonym przez obie strony terminie. Według danych KRD, aż 86 procent przedsiębiorców deklaruje taką niedogodność. Zaistniałą sytuację może poprawić nowelizacja ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Według jej zapisów, do KRD będzie można wpisać dłużnika już po 30 dniach od przekroczenia terminu płatności. Dotychczas było to 60 dni – skrócenie tego czasu może przyspieszyć i ułatwić odzyskiwanie pieniędzy” – komentuje Tymon Zastrzeżyński, ekspert pozyczkaportal.pl.


    1. Provident, „Barometr Providenta”, 2017 rok
    2. Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne
    3. Ustawa z dnia 28.02.2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze
    4. Krajowy Rejestr Długów, 2017 rok