Nakłady inwestycyjne w przedsiębiorstwie często wymagają zdobycia zewnętrznych źródeł finansowania. Firmy pożyczkowe i banki coraz odważniej wprowadzają nowe formy wsparcia dla biznesu. Jedną z nich są fundusze mezzanine. Pozwalają zdobyć nakłady na inwestycje związane z ryzykiem, które jest często barierą skutecznie eliminującą szanse na uzyskanie tradycyjnego kredytu.

Źródła finansowania przedsiębiorstwa

Najbardziej podstawowy podział finansowania działalności gospodarczej mówi o źródłach wewnętrznych i zewnętrznych. Do pierwszych zaliczane są między innymi:

  • zysk netto
  • odpisy amortyzacyjne
  • wpływy ze sprzedaży składników majątku, do których należą np. nieruchomości, pojazdy czy inne urządzenia i przedmioty
  • nadwyżki środków pieniężnych

Zewnętrzne źródła finansowania przedsiębiorstwa

  1. kredyty i pożyczki pozabankowe dla firm
  2. fundusze mezzanine
  3. leasing
  4. obligacje
  5. emisja akcji
  6. dotacje
  7. fundusze private equity
  8. anioły biznesu

Rzadko zdarza się, że przedsiębiorstwo jest w stanie rozwijać się bez napływu zewnętrznego kapitału. Pozyskiwanie funduszy w banku obwarowane jest dosyć restrykcyjnymi wymaganiami. Zwłaszcza firmy małe i działające na rynku od niedawna miewają problemy z dostosowaniem się do wymogów tradycyjnych instytucji finansowych. Jednym z rozwiązań są pozabankowe kredyty dla przedsiębiorców. Instytucje pożyczkowe coraz chętniej angażują się we współpracę z polskimi przedsiębiorcami. Jedną z nowych form finansowania są również fundusze mezzanine.

Na czym polega finansowanie mezzanine?

Fundusz mezzanine jest instrumentem, który łączy w sobie cechy długu (np. kredytu, pożyczki) i finansowania kapitałowego (np. emisji akcji). Z mezzanine korzystać mogą przedsiębiorcy, którzy godzą się na partycypację wierzyciela w zyskach z inwestycji. Tego rodzaju instrument kierowany jest głównie do małych i średnich przedsiębiorstw, które nie są notowane na giełdzie i mają problem z uzyskaniem odpowiedniego poziomu finansowania w banku. Fundusz mezzanine jest jednocześnie pożyczkodawcą i inwestorem. To jedna z cech, która odróżnia mezzanine od tradycyjnych funduszy private equity, które inwestują jedynie w akcje i nie proponują przedsiębiorcom pożyczek. Fundusze mezzanine w niektórych przypadkach zapewniają również wsparcie merytoryczne dla firm, ale nie dążą do przejęcia nad nimi kontroli, pozostawiając swobodę działania. Oczekują natomiast informacji na temat strategicznych decyzji w przedsiębiorstwie.

Zwroty z inwestycji poczynionych przez fundusze mezzanine w Polsce sięgają kilkunastu procent. Zyski są mniejsze niż przy udziale funduszy private equity, ale inwestycje wiążą się też z mniejszym ryzykiem. Kapitał zapewniony dzięki instrumentom mezzanine jest rodzajem finansowania pomostowego. Dzięki niemu firma zabezpiecza swoją płynność finansową w obliczu dużych wydatków inwestycyjnych, które mają doprowadzić do podniesienia wartości przedsiębiorstwa. Dużą zaletą pozyskania tego rodzaju inwestora, jest brak konieczności spłacania zobowiązania przed końcem inwestycji. Na początku spłaca się jedynie odsetki. Kapitał jest zwracany dopiero po zakończeniu projektu. Regulacja należności jest ratalna lub dokonywana w całości w ramach tzw. bullet payment.

Na zyski inwestora mezzanine składają się odsetki nominalne naliczane okresowo. Spłacane są metodą PIK (Payment in Kind), która jest formą rozliczenia bezgotówkowego i polega na kapitalizacji odsetek. Spłata może być przesunięta na koniec finansowania, ale naliczana jest zazwyczaj na początku. Drugim elementem wchodzącym w skład wynagrodzenia funduszu mezzanine jest część kapitałowa zwracana na koniec współpracy. Średnia długość inwestycji finansowanej przez mezzanine w Polsce wynosi od 5 do 7 lat.

Zabezpieczenie finansowania mezzanine

Fundusze mezzanine zazwyczaj nie wymagają zabezpieczenia w postaci zastawu nieruchomości czy maszyn, choć funkcjonują firmy, które akceptują tego typu rękojmie i można je znaleźć w naszym rankingu pożyczek dla przedsiębiorców. Z reguły stosuje się zastaw akcji albo udziałów firmy. Możemy więc powiedzieć, że rzeczywistym i głównym zabezpieczeniem inwestycji w tym wypadku będzie zdolność przedsiębiorstwa do generowania cash flow, czyli nadwyżki finansowej, która pojawia się w firmie w wyniku jej podstawowej działalności. Cash flow, nazywany inaczej rachunkiem przepływów finansowych dotyczy rzeczywistych pieniędzy, a nie jedynie zaksięgowanych zysków, które fizycznie nie pojawiły się jeszcze w firmie. Taka ewidencja ujmowana jest w rachunku zysków i strat.

Czym jest pożyczka podporządkowana?

Pożyczka podporządkowana jest jednym z instrumentów mezzanine. Pożyczkobiorca w takiej sytuacji jest podmiotem zależnym od pożyczkodawcy. Ten rodzaj pożyczki w sytuacji ogłoszenia upadłości przez dłużnika spłacany jest dopiero po uregulowaniu należności wobec innych wierzycieli. Często po pożyczkę podporządkowaną sięgają banki, udzielając jej jako wsparcia dla zależnych od nich spółek. Dług podporządkowany ma z reguły 5-letni okres wymagalności. Na wcześniejszą spłatę takiego zobowiązania musi wyrazić zgodę KNF. Wyjątek stanowi likwidacja instytucji, która zaciągnęła pożyczkę lub jej niewypłacalność. Wówczas zobowiązanie podporządkowane może zostać uregulowane wcześniej, ale z zachowaniem uprzywilejowanej pozycji pozostałych wierzycieli. Dług podporządkowany spłacany jest w ostatniej kolejności.

Pożyczka od udziałowca

Jedną z alternatywnych form finansowania przedsiębiorstwa jest pożyczka od udziałowca. Wspólnik może nałożyć na takie zobowiązanie oprocentowanie, ale nic nie stoi przeszkodzie, by przekazać pieniądze bez naliczania odsetek. Pożyczka od udziałowca jest zazwyczaj zwolniona z podatku od czynności cywilnoprawnych. Kiedy naliczany jest podatek? Trzeba go zapłacić, jeśli wspólnik dostaje odsetki, wynikające z oprocentowania pożyczki. Podatek dotyczy wówczas kosztów odsetkowych, a nie kapitałowych. Odsetki te można wliczyć w koszt uzyskania przychodu. Ustawodawca nałożył jednak pewne ograniczenia. Maksymalna wartość odsetek, jaką spółka ma prawo wliczyć w koszty uzyskania przychodu, nie może być wyższa niż odsetki liczone od zadłużenia przekraczającego trzykrotną wartość kapitału zakładowego. Ograniczenia te obowiązują, jeśli pożyczkodawca posiada przynajmniej 25% udziałów w spółce.

Pożyczka od udziałowca nie jest liczona jako przychód spółki, chyba że zostanie umorzona lub przedawniona. Spółka powinna spłacić pożyczkę w wyznaczonym w umowie terminie. Jeżeli taki nie został ustalony, to należność trzeba uregulować w ciągu 6 tygodni od momentu wypowiedzenia umowy przez udziałowca.