Instytucja czynnego żalu umożliwia podatnikowi naprawę błędów, które nieświadomie popełnił, narażając się na konsekwencje popełnienia czynu zabronionego. Już złożenie PIT po terminie wiąże się z odpowiedzialnością karno skarbową. Ale wcale nie musi oznaczać nałożenia grzywny na podatnika. Jak najszybciej poinformuj o uchybieniu, a możesz uniknąć kary za niezłożenie PIT. Jak napisać czynny żal do urzędu skarbowego? Przy jakich wykroczeniach można skorzystać z instytucji czynnego żalu? Zapoznaj się z obowiązującymi przepisami, abyś nigdy nie był oskarżony o próby oszukania Skarbu Państwa.

Złożenie PIT po terminie i inne wykroczenia wobec US

Codzienność przedsiębiorcy nie wygląda tak różowo, jak uważa wielu ludzi zatrudnionych na etacie. Chociaż ci drudzy często narzekają na pensje (Polacy nie są zadowoleni ze swoich wynagrodzeń), to prowadzenie własnej działalności nie zawsze wiąże się z zadowalającymi zyskami. Szczególnie na początku, kiedy potrzebna jest gotówka na start firmy – średnio aż 43 3001 zł! Poza troską o pieniądze, każdego dnia trzeba pamiętać o terminowym wykonywaniu zadań. A tych przybywa – od początku 2018 roku każdy przedsiębiorca musi składać JPK VAT. Chwila nieuwagi wystarczy, aby popełnić niedopatrzenie.
Rozliczenie PIT po terminie nie jest jedynym powodem, który może skłonić do skorzystania z instytucji czynnego żalu.

Czynny żal dotyczy różnego rodzaju zaniedbań podatkowych, w tym:

  • zaległego podatku,
  • braku ksiąg podatkowych albo nierzetelnego ich prowadzenia,
  • braku aktualizacji danych,
  • wyłudzenia zwrotu podatku.

Czyny te, zależnie od stopnia szkodliwości, mogą zostać zakwalifikowane jako wykroczenia (poniżej pięciokrotności minimalnego wynagrodzenia) albo przestępstwa skarbowe (powyżej pięciokrotności minimalnego wynagrodzenia). Na podatnika może zostać nałożona kara grzywny, kara pozbawienia wolności albo dwie kary jednocześnie. Instytucja czynnego żalu w wielu przypadkach pozwala uniknąć tych konsekwencji.

Na czym polega instytucja czynnego żalu?

Instytucja czynnego żalu nie jest pojęciem formalnym. To szczególny rodzaj zawiadomienia, który – zgodnie z Art. 16 ustawy Kodeks karny skarbowy2 – pozwala uniknąć kary za popełnione przestępstwo lub wykroczenie skarbowe, dzięki powiadomieniu organu powołanego do ścigania o zabronionym czynie. W dokumencie przyznajemy się do winy, zobowiązujemy do uregulowania zobowiązań oraz prosimy o niewszczynanie postępowania. Należy przy tym ujawnić istotne okoliczności i osoby, które współdziałały w jego popełnieniu.
To nie jedyna kluczowa kwestia dotycząca instytucji czynnego żalu. Najważniejsze jest, aby przyznać się do winy, zanim Urząd Skarbowy dostrzeże zaniedbania podatkowe i zwróci się do nas o wyjaśnienie oraz uregulowanie tych spraw. Wtedy bowiem będzie już za późno na uniknięcie odpowiedzialności karno skarbowej.

Jak wyrazić instytucję czynnego żalu?

Jak napisać czynny żal do urzędu skarbowego i wyrazić swoją skruchę wobec skarbówki? Nie ma jednego, określonego wzoru. Należy pamiętać o zachowaniu odpowiedniej formy zawiadomienia i zawrzeć w nim dokładny opis popełnionego czynu. Tylko pod takim warunkiem czynny żal będzie skuteczny.

Dokument czynnego żalu do US powinien:

  1. Być złożony w formie pisemnej do naczelnika Urzędu Skarbowego, najszybciej jak to możliwe – zanim skarbówka dowie się o wykroczeniu czy przestępstwie,
  2. Informować o dacie przygotowania pisma,
  3. Wskazywać adresata i osobę wnoszącą czynny żal (trzeba podać imię, nazwisko, nazwę firmy, adres do korespondencji),
  4. Wyjaśniać charakter popełnionego czynu,
  5. Zawierać istotne okoliczności czynu i wskazywać dane osobowe współsprawców,
  6. Informować, kiedy podatnik naprawi błąd albo zawierać potwierdzenie zapłaty zaległości podatkowych, jeśli już są opłacone (podatnik jest zobowiązany uregulować podatek wraz z odsetkami za każdy dzień zwłoki).

Kto nie może skorzystać z czynnego żalu?

Nie wszyscy przedsiębiorcy mogą skorzystać z instytucji czynnego żalu.

Złożenie zawiadomienia o czynie zabronionym nie jest przewidziane dla osób, które:

  • kierowały jego wykonaniem;
  • poleciły wykonanie czynu zabronionego osobie od siebie uzależnionej (np. przez wydanie polecenia służbowego pracownikowi);
  • zorganizowały albo kierowały grupą, której celem było popełnienie wykroczenia lub przestępstwa skarbowego. Czynny żal jest przewidziany, gdy skorzystają z niego wszyscy członkowie grupy;
  • nakłaniały inną osobę do popełnienia czynu zabronionego, aby to na nią skierować podejrzenia o jego wykonanie.

Kiedy czynny żal do Urzędu Skarbowego nie jest skuteczny?

Nie zawsze starania przedsiębiorcy przynoszą zamierzone efekty.

Zawiadomienie US nie jest skuteczne w sytuacji, gdy:

  1. organ ścigania już wie o popełnieniu czynu zabronionego i ma wyraźnie udokumentowaną wiadomość o nim;
  2. organ ścigania rozpoczął czynności sprawdzające lub kontrolujące, które zmierzają do ujawnienia czynu zabronionego, chyba że działania te nie dostarczyły podstaw, aby wszcząć postępowanie o dokonanie tego czynu.

Do kiedy rozliczamy PIT 2017?

Przestraszyłeś się założenia własnej firmy i konsekwencji, które mogą wynikać z nieroztropności lub nieświadomości przedsiębiorców? Niepotrzebnie – obowiązków, terminów i spraw do załatwienia jest mnóstwo, ale możesz robić to , co lubisz, zarządzać swoim czasem i realnie wpływać na efekty swojej działalności. Aby uniknąć nieprawidłowości, można zatrudniać specjalistów w każdej dziedzinie. To choćby doświadczone osoby od księgowości, które na pewno nie zapomną, że termin rozliczenia podatku PIT 2017 mija 30 kwietnia 2018 roku.
Przedsiębiorców, którzy zarobkowali prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą, dotyczy PIT-36. Należy przy tym sprawdzić, jaki próg podatkowy nas obowiązuje. Może być to 18 lub 32 procent.

Czynny żal a korekta deklaracji podatkowej

Nie zawsze konieczne jest wyrażanie czynnego żalu. Jeżeli chcemy tylko złożyć korektę deklaracji podatkowej (np. popełniając błąd przy rozliczeniu rocznym podatku CIT), takie postępowanie nie obowiązuje. Wystarczającą czynnością, aby uniknąć odpowiedzialności wobec US, wynikającej z przedstawienia błędnych dokumentów, jest złożenie prawnie skutecznej korekty wraz z jej uzasadnieniem. O takich rozporządzeniach mówi Art. 16a KKS.

“Instytucja czynnego żalu pozwala uniknąć kary, o ile przyznamy się przed urzędem do popełnionego błędu. Oczywiście lepiej jest wystrzegać się czynów zabronionych, ale kiedy przez nieuwagę zapomnieliśmy złożyć zeznanie podatkowe, to najlepsze wyjście z sytuacji. Urząd podatkowy nie może odmówić przyjęcia pisma, a w należytym czasie zostaniemy poinformowani o jego skuteczności lub nieskuteczności” – komentuje Tymon Zastrzeżyński, ekspert pozyczkaportal.pl.


  1. Provident Polska, badanie „Finanse Polaków”, 2017 rok
  2. Kodeks karny skarbowy